Người trẻ – hiện tại của Thiên Chúa, cùng gìn giữ công trình tạo dựng

Suy tư mục vụ từ Đề tài 3 và 26 trong sách Về Emmaus với người trẻ

MỞ ĐẦU

Trên đường Emmaus, Đức Giêsu đến gần và cùng đi với hai môn đệ đang buồn bã, thất vọng sau biến cố Người chịu đóng đinh. Người lắng nghe họ kể lại những gì đã xảy ra, rồi giải thích cho họ những gì liên quan đến Người trong toàn bộ Kinh thánh. Khi cùng dùng bữa, Người cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, bẻ ra và trao cho họ. Chính lúc ấy, mắt họ mở ra và họ nhận ra Người. Ngay sau đó, hai môn đệ lập tức trở về Giêrusalem, gặp Nhóm Mười Một và các bạn hữu đang tụ họp để kể lại cuộc gặp gỡ của mình (x. Lc 24,13-35). Hành trình Emmaus gợi lên một chiều kích căn bản của mục vụ giới trẻ: đến gần, lắng nghe, soi sáng bằng Lời Chúa và đồng hành, để người trẻ có thể nhận ra Đức Kitô, trở về với cộng đoàn và can đảm làm chứng cho Người.

Kết thúc hội thảo “Về Emmaus với người trẻ”, diễn ra trong hai ngày 28-29/10/2026 tại Tòa Giám mục Nha Trang, các tham dự viên được mời gọi khi trở về tiếp tục thực hiện hai đề tài với người trẻ trong môi trường mục vụ của mình: “Các con là hiện tại của Thiên Chúa” và “Bảo tồn vạn vật: môi trường”, thuộc sách Về Emmaus với người trẻ. Hai đề tài đặt cạnh nhau gợi mở một hướng suy tư mục vụ đáng lưu tâm: nhìn nhận người trẻ không chỉ là những người được chuẩn bị cho tương lai, nhưng là những chủ thể đang góp phần xây dựng Hội thánh và xã hội hôm nay; đồng thời giúp họ ý thức trách nhiệm chăm sóc công trình tạo dựng. Bởi lẽ, đức tin không chỉ được tuyên xưng bằng lời nói, nhưng còn được thể hiện qua cách con người sống với tha nhân và đối xử với thế giới Thiên Chúa trao ban.

I. NGƯỜI TRẺ LÀ “HIỆN TẠI CỦA THIÊN CHÚA”: TỪ XÁC TÍN ĐẾN THỰC HÀNH MỤC VỤ

Gọi người trẻ là “hiện tại của Thiên Chúa” không có nghĩa là lý tưởng hóa tuổi trẻ hay mặc nhiên xem mọi lựa chọn của người trẻ đều đúng. Đó là lời mời gọi nhìn nhận họ như những con người đang được Thiên Chúa yêu thương và kêu gọi, có khả năng đảm nhận trách nhiệm ngay trong hiện tại, chứ không phải chỉ là những người đang chuẩn bị để có vai trò trong tương lai.

Lời khuyên của Thánh Phaolô dành cho Timôthê: “Đừng để ai khinh thường anh vì anh còn trẻ; nhưng hãy làm gương cho các tín hữu về lời nói, cách cư xử, đức ái, đức tin và sự trong sạch” (1 Tm 4,12), cho thấy tuổi trẻ không loại trừ trách nhiệm sống và làm chứng cho đức tin. Xác tín ấy được Đức Thánh cha Phanxicô khẳng định trong Christus Vivit: người trẻ không chỉ là tương lai của thế giới, nhưng chính là hiện tại của thế giới; họ đang góp phần làm cho thế giới phong phú hơn và bắt đầu đảm nhận những trách nhiệm, cùng người lớn góp phần phát triển gia đình, xã hội và Hội thánh (số 64). Vì thế, cần nhìn nhận người trẻ không chỉ như những người đang trưởng thành trong đức tin, mà còn là những thành viên có khả năng đóng góp cho đời sống và sứ mạng của Hội thánh ngay hôm nay.

Từ xác tín này, mục vụ giới trẻ cần vượt qua cách nhìn chỉ xem người trẻ như những người tiếp nhận giáo huấn hoặc tham dự các chương trình do người lớn tổ chức. Đức Thánh cha Phanxicô khẳng định: “chính người trẻ là tác nhân của Mục vụ Giới trẻ”; họ cần được hỗ trợ và hướng dẫn, đồng thời được tự do phát triển những cách thức mới với tinh thần sáng tạo và táo bạo (Christus Vivit, số 203). Điều đó đòi hỏi Hội thánh không chỉ lắng nghe những câu hỏi và mối bận tâm thực sự của người trẻ, mà còn đón nhận những đóng góp của họ, tạo điều kiện để họ phát huy khả năng và đảm nhận trách nhiệm phù hợp với mức độ trưởng thành (Christus Vivit, số 65).

Tuy nhiên, trao trách nhiệm không có nghĩa là để người trẻ tự mình đảm nhận mọi việc mà thiếu sự đồng hành cần thiết. Họ cần được đào luyện trong đức tin và đồng hành trong tiến trình trưởng thành, để biết phân định, lựa chọn và chịu trách nhiệm về những gì mình thực hiện. Mục vụ giới trẻ vì thế không thể chỉ dừng lại ở việc tổ chức các hoạt động dành cho người trẻ, nhưng phải giúp họ trưởng thành trong đức tin và khả năng phân định, để có thể cùng Hội thánh đảm nhận sứ mạng loan báo Tin mừng ngay trong hiện tại.

II. BẢO TỒN VẠN VẬT: TỪ SINH THÁI TOÀN DIỆN ĐẾN HOÁN CẢI SINH THÁI

Bảo vệ môi trường, dưới ánh sáng đức tin Kitô giáo, không chỉ là giữ gìn cảnh quan hay sử dụng tài nguyên tiết kiệm. Đó còn là nhìn nhận những mối tương quan gắn bó giữa con người với Thiên Chúa, với tha nhân và với toàn thể công trình tạo dựng. Ngay từ trình thuật Sáng thế, con người được đặt vào vườn Eden để “cày cấy và canh giữ đất đai” (St 2,15). Hai động từ ấy diễn tả trách nhiệm được Thiên Chúa trao phó: con người được mời gọi lao động, sử dụng những gì công trình tạo dựng cung cấp để phục vụ sự sống, đồng thời chăm sóc, bảo vệ và gìn giữ trái đất bền vững cho các thế hệ mai sau. Vì thế, con người không thể hành xử như chủ sở hữu tuyệt đối, tùy ý khai thác và hủy hoại những gì đã được trao phó (Laudato Si’, số 67). Bảo vệ môi trường là một phần trong sứ mạng Kitô giáo.

Trong Laudato Si’, Đức Thánh cha Phanxicô trình bày việc bảo vệ bền vững môi trường trong viễn tượng sinh thái toàn diện (integral ecology). Theo đó, môi trường không phải là một thực tại tách biệt với xã hội, bởi con người vừa thuộc về thiên nhiên, vừa sống trong mối tương tác liên tục với thiên nhiên. Do đó, những vấn đề môi trường không thể được giải quyết bằng những biện pháp riêng lẻ, tách rời các điều kiện kinh tế, xã hội và đời sống con người. Khủng hoảng môi trường và khủng hoảng xã hội không phải là hai cuộc khủng hoảng độc lập, nhưng là những chiều kích gắn bó của một cuộc khủng hoảng phức hợp. Vì thế, chăm sóc công trình tạo dựng cũng đòi hỏi quan tâm đến công bằng xã hội, chống nghèo đói và bảo vệ phẩm giá của những người dễ bị tổn thương nhất (Laudato Si’, số 139).

Tuy nhiên, nhận thức đúng về trách nhiệm sinh thái vẫn chưa đủ nếu không dẫn đến sự thay đổi trong đời sống. Đức Thánh cha Phanxicô gọi sự biến đổi ấy là hoán cải sinh thái: một sự hoán cải nội tâm, trong đó những hoa trái của cuộc gặp gỡ với Đức Kitô được thể hiện qua cách con người nhìn nhận và đối xử với thế giới chung quanh. Hoán cải này đòi hỏi mỗi người nhận ra những sai lỗi và thiếu sót trong cách mình đối xử với công trình tạo dựng, từ đó thực sự thay đổi cách sống và hành động. Đó không chỉ là sự thay đổi trong ý thức hay những lựa chọn cá nhân, nhưng còn phải trở thành một tiến trình hoán cải của cả cộng đoàn, bởi những vấn đề sinh thái phức tạp không thể được giải quyết chỉ bằng những nỗ lực riêng lẻ (Laudato Si’, các số 217-219).

Như vậy, bảo tồn vạn vật không phải là một hoạt động bên lề đời sống Kitô hữu hay một phong trào nhất thời; nhưng là một chiều kích thiết yếu của đời sống đức tin, là bổn phận luân lý. Khi ý thức mình là người được trao phó trách nhiệm chăm sóc công trình tạo dựng, người Kitô hữu thể hiện tình yêu đối với Thiên Chúa qua cách sống có trách nhiệm với tha nhân và với thế giới Người đã tạo dựng.

III. TỪ PHÂN ĐỊNH ĐẾN DẤN THÂN: NGƯỜI TRẺ CÙNG HỘI THÁNH CHĂM SÓC CÔNG TRÌNH TẠO DỰNG

Lời mời gọi thực hiện hai đề tài “Các con là hiện tại của Thiên Chúa” và “Bảo tồn vạn vật: môi trường” không nên chỉ dừng lại ở việc tổ chức một số sinh hoạt dành cho người trẻ. Điều quan trọng hơn là giúp người trẻ và các cộng đoàn địa phương nhận ra những thách đố cụ thể trong môi trường sống, phân định trách nhiệm của mình và cùng tìm kiếm những cách đáp lại phù hợp. Trong lời kết hội thảo, các tham dự viên được mời gọi thực hiện hai đề tài này với người trẻ, đồng thời dành thời gian cầu nguyện trong thinh lặng và phân định. Lời mời gọi ấy mở ra một cơ hội để mỗi giáo phận, giáo hạt, giáo xứ chủ động xây dựng hướng triển khai dựa trên hoàn cảnh môi trường thực tế (biến đổi khí hậu; suy giảm đa dạng sinh học; suy thoái đất và sa mạc hóa; ô nhiễm và chất thải) thay vì chỉ áp dụng một chương trình chung giống nhau ở mọi nơi.

Mỗi giáo phận có những đặc điểm địa lý, kinh tế - xã hội, văn hóa và môi trường khác nhau; ngay trong cùng một giáo phận, các giáo hạt và giáo xứ cũng có những nhu cầu và nguồn lực riêng. Vì thế, bước khởi đầu cần thiết là tìm hiểu thực trạng môi trường tại địa phương: không khí, nguồn nước, đất đai, và các hệ sinh thái đang đối diện với những vấn đề gì; những vấn đề môi trường ấy ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe, sinh kế và đời sống của người dân; ai là những người chịu tác động bởi khủng hoảng môi trường nhiều nhất; người trẻ đang quan tâm điều gì và có thể đóng góp những khả năng nào. Việc tìm hiểu không chỉ dựa trên nhận định chủ quan, nhưng cần kết hợp dữ kiện đáng tin cậy, đối thoại với những người có chuyên môn và lắng nghe chính những cộng đồng đang trực tiếp chịu ảnh hưởng. Từ đó, qua cầu nguyện, lắng nghe và phân định chung, giáo phận/giáo hạt/giáo xứ có thể nhận diện những vấn đề môi trường cấp bách, xác định các ưu tiên và lựa chọn những hướng hành động bảo vệ môi trường phù hợp với điều kiện cũng như nguồn lực hiện có. Các giáo hạt và giáo xứ, tùy hoàn cảnh, cụ thể hóa những định hướng ấy trong đời sống cộng đoàn. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần sinh thái toàn diện của Laudato Si’, vốn nhấn mạnh sự tham gia của người dân địa phương ngay từ đầu trong những quyết định liên quan đến môi trường và đời sống của họ (số 183).

Trên cơ sở những ưu tiên đã được xác định, người trẻ cần được trao cơ hội tham gia thực chất vào việc đề xuất, xây dựng và thực hiện các sáng kiến. Tùy theo báo cáo hiện trạng môi trường của địa phương, những việc làm có thể bắt đầu từ thay đổi lối sống cá nhân như tiết kiệm năng lượng, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, giảm tiêu dùng lãng phí và sử dụng tài nguyên có trách nhiệm. Trong giáo xứ, người trẻ có thể cùng cộng đoàn phân loại rác, tiết kiệm nước, chăm sóc cây xanh và giữ gìn khuôn viên chung. Ở những nơi đang chịu tác động của ô nhiễm, thiên tai, suy thoái môi trường hoặc sinh kế bị đe dọa, người trẻ có thể tham gia tìm hiểu thực trạng, gặp gỡ và lắng nghe người dân, đồng thời cộng tác với những tổ chức và cá nhân có chuyên môn để tìm kiếm những cách hỗ trợ thích hợp. Như thế, việc chăm sóc công trình tạo dựng không chỉ hướng đến môi trường tự nhiên, mà còn biểu lộ sự quan tâm đến con người, nhất là những người dễ bị tổn thương.

Để những dấn thân ấy bén rễ trong đời sống Kitô hữu, cần kết nối các sáng kiến sinh thái với việc cầu nguyện, suy niệm Lời Chúa, học hỏi giáo huấn Hội thánh và thực hành tình liên đới. Các hoạt động giáo dục, phục vụ và truyền thông về bảo vệ môi trường có thể giúp người trẻ hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa đức tin, lối sống và trách nhiệm đối với công trình tạo dựng. Bên cạnh đó, trong môi trường truyền thông số, người trẻ cũng cần biết kiểm chứng thông tin, phân biệt dữ kiện với ý kiến và chia sẻ nội dung có trách nhiệm, tránh góp phần lan truyền những thông tin sai lệch về các vấn đề môi trường. Tuy nhiên, điều quyết định không phải là số lượng hoạt động hay sự mới lạ của sáng kiến, nhưng là sự trưởng thành của người trẻ trong nhận thức và những thay đổi thực sự trong cách sống, cách tiêu thụ, cách ứng xử với người nghèo và cách chăm sóc thế giới chung quanh.

Sau mỗi giai đoạn thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường, cộng đoàn cần cùng người trẻ nhìn lại và lượng giá: vấn đề môi trường đã được giải quyết đến đâu, những thay đổi nào đã hình thành, ai được hưởng lợi, những khó khăn nào còn tồn tại và cần điều chỉnh điều gì. Việc lượng giá này giúp các sáng kiến không chỉ dừng lại ở một chiến dịch ngắn hạn, nhưng có thể được duy trì, cải tiến và lan tỏa khi điều kiện cho phép. Người trẻ cần được tham gia vào toàn bộ tiến trình ấy, từ nhận diện vấn đề môi trường, phân định ưu tiên, đề xuất giải pháp, tổ chức thực hiện đến lượng giá kết quả, với sự hướng dẫn và nâng đỡ của những người có trách nhiệm. Đó cũng là cách Hội thánh thực sự nhìn nhận người trẻ như những chủ thể có khả năng đóng góp cho sứ mạng chung, chứ không chỉ là những người được mời gọi tham gia các chương trình đã được hoạch định sẵn (Christus Vivit, các số 203 và 206).

KẾT LUẬN

Hai đề tài “Các con là hiện tại của Thiên Chúa” và “Bảo tồn vạn vật: môi trường” không chỉ gợi mở hai nội dung cần được triển khai trong mục vụ giới trẻ, nhưng còn đặt ra một đòi hỏi đối với cách Hội thánh đồng hành với người trẻ hôm nay: giúp họ gặp gỡ Đức Kitô, trưởng thành trong đức tin và đảm nhận trách nhiệm đối với Hội thánh cũng như công trình tạo dựng ngay trong hiện tại. Nếu chỉ xem người trẻ là những người thụ hưởng các hoạt động hoặc là lực lượng sẽ đóng góp trong tương lai, chúng ta chưa thực sự đón nhận họ như những chủ thể đang sống và thực thi sứ mạng của Hội thánh hôm nay.

Điều đó mời gọi các mục tử và những người có trách nhiệm trong mục vụ giới trẻ không chỉ tổ chức thêm các chương trình dành cho người trẻ, nhưng chủ động đến gần, lắng nghe và tìm hiểu những thao thức, khả năng cũng như những thách đố liên quan đến bảo vệ môi trường mà họ đang đối diện. Từ đó, cùng người trẻ cầu nguyện, phân định những nhu cầu cụ thể của địa phương, xác định những ưu tiên và trao cho họ cơ hội đề xuất, đảm nhận những sáng kiến bảo vệ môi trường phù hợp. Mỗi giáo phận/giáo hạt/giáo xứ có thể khởi sự từ một vấn đề cấp bách trong hoàn cảnh môi trường của mình, với những nguồn lực hiện có, rồi từng bước lượng giá, điều chỉnh và phát triển. Điều quan trọng không phải là bắt đầu bằng một chương trình bảo vệ môi trường lớn, nhưng là thực sự mở ra một tiến trình đồng hành và trao trách nhiệm cho người trẻ cùng tham gia bảo vệ ngôi nhà chung.

Cuộc gặp gỡ với Đức Kitô phải là trung tâm; lắng nghe, đào luyện và phân định là những phương thế đồng hành; còn sự trưởng thành trong đức tin và khả năng đảm nhận sứ mạng là hoa trái cần hướng tới. Khi Hội thánh thực sự mở ra không gian để người trẻ được lắng nghe, được đào luyện và được cùng đảm nhận trách nhiệm, người trẻ không còn chỉ là những người được chuẩn bị cho Hội thánh ngày mai, nhưng trở thành những người đang góp phần xây dựng Hội thánh và chăm sóc công trình tạo dựng ngay hôm nay.

Jeanne d’Arc Nguyễn Thị Kim Anh, Giáo phận Nha Trang

Nguồn: hdgmvietnam.com

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đức Thánh cha Phanxicô. Christus Vivit. Tông huấn hậu Thượng Hội đồng Giám mục gửi người trẻ và toàn thể Dân Chúa, ngày 25 tháng 3 năm 2019.

2. Đức Thánh cha Phanxicô. Laudato Si’. Thông điệp về việc chăm sóc ngôi nhà chung, ngày 24 tháng 5 năm 2015.

3. Ủy ban Giới trẻ. “Hội thảo ‘Về Emmaus với người trẻ’: Lắng nghe, phân định và đồng hành trong thời đại AI.” Hội đồng Giám mục Việt Nam, ngày 31 tháng 10 năm 2026.

4. Lê Quang Việt. Về Emmaus với người trẻ: Tài liệu hướng dẫn mục vụ giới trẻ. Nhà xuất bản Đồng Nai, 2026.