Các thuật toán thiếu tia sáng của con người - Diễn văn của Đức Lêô XIV cho các nghệ sĩ và những người phụ trách triển lãm ngày 02/10/2026
Bởi nghệ thuật không đơn thuần là tạo ra một sản phẩm đẹp. Nghệ thuật đích thực có khả năng lắng nghe những câu hỏi lớn của tâm hồn con người – đôi khi là một tiếng kêu, đôi khi chỉ là một lời thì thầm – và làm cho những điều ấy trở nên có thể nghe thấy, nhìn thấy và sẻ chia.
Giữa thời đại của các công cụ tìm kiếm cung cấp hàng ngàn câu trả lời tức thì, Đức Thánh cha ví nghệ thuật như một “công cụ tìm kiếm” khác: không chỉ đưa ra câu trả lời, nhưng đặt câu hỏi; không dừng lại ở dữ kiện, nhưng đào sâu để tìm kiếm ý nghĩa. Và giữa một nền văn hóa dễ bị cuốn vào sự đồng nhất hóa và tiếng ồn, nghệ thuật buộc chúng ta dừng lại trước những gì không thể đơn giản bị tiêu thụ. Chính ở đó, nghệ thuật có thể trở thành một hình thức tái sinh văn hóa và tinh thần. Vì thế, Đức Thánh cha một lần nữa nói với các nghệ sĩ: “Giáo hội cần anh chị em.” Giáo hội mong muốn làm mới lại liên minh với các nghệ sĩ và các tổ chức văn hóa, để cùng nhau “bảo vệ những gì thuộc về con người.”
Đức Thánh cha Lêô XIV đã chia sẻ những điểm chính yếu trên cho các nghệ sĩ và những người phụ trách triển lãm trong cuộc gặp gỡ “Nghệ thuật của khả năng: Đan dệt cùng nhau”, do Bộ Văn hóa và Giáo dục tổ chức, ngày 02/10/2026. Sau đây là toàn văn bản dịch Việt ngữ diễn văn của Đức Thánh cha:
DIỄN VĂN CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV
CHO CÁC NGHỆ SĨ VÀ NHỮNG NGƯỜI PHỤ TRÁCH TRIỂN LÃM TRONG CUỘC GẶP GỠ “NGHỆ THUẬT CỦA KHẢ NĂNG: ĐAN DỆT CÙNG NHAU”
Phòng hội Công nghị
Thứ Sáu, ngày 02 tháng 10 năm 2026
Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần.
Bình an ở cùng anh chị em.
Chào buổi sáng tất cả anh chị em, và xin chào mừng!
Thưa Đức Hồng y,
Thưa quý Đức Cha,
Anh chị em thân mến,
Lời đầu tiên tôi muốn nói với anh chị em là “cảm ơn”. Cảm ơn anh chị em về sự cộng tác mà anh chị em đã dành cho Tòa thánh trong những năm qua, đặc biệt là việc thực hiện Gian hàng Triển lãm Mỹ thuật Venice (Venice Biennale Pavilion) và các dự án nghệ thuật đương đại do Bộ Văn hóa và Giáo dục cổ võ. Cảm ơn anh chị em về sự tin tưởng qua đó anh chị em đã nhận lời cùng bước đi với Giáo hội, kể cả trên những con đường mới.
Chẳng hạn, tôi nghĩ đến Gian hàng được thiết lập trong nhà tù nữ trên đảo Giudecca, nơi Đức Giáo hoàng Phanxicô đã đến thăm. Bất cứ ai từng đến đó đều biết rằng vấn đề không phải là đưa nghệ thuật vào nhà tù, nhưng là cho phép các tù nhân dạy cho chúng ta điều gì đó về nghệ thuật và về chính chúng ta. Bởi vì “con người có phẩm giá chỉ vì họ hiện hữu và vì cùng đích của họ là vĩnh cửu” (Diễn văn tại Accueil Notre-Dame, Lộ Đức, ngày 27 tháng 9 năm 2026), và luôn lớn lao hơn sự mỏng giòn cũng như những lỗi lầm của mình.
Tôi cũng đặc biệt ấn tượng bởi phương châm của Gian triển lãm Venice năm nay, lấy cảm hứng từ Thánh Hildegard Bingen: “Đôi tai là con mắt của linh hồn”. Thật vậy, giống như một ăng-ten, nghệ thuật nhạy bén đón nhận những câu hỏi lớn của tâm hồn con người – đôi khi như một tiếng kêu, nhưng thường xuyên hơn như một lời thì thầm – và làm cho chúng có thể được nghe thấy, có thể được nhìn thấy và có thể được chia sẻ.
Thánh Augustinô đã để lại cho chúng ta một chứng từ bất hủ về sự thao thức của tâm hồn con người trong hành trình tìm kiếm sự thật. Nghệ thuật, khi đạt đến sự chân thực, cũng được thúc đẩy bởi niềm thao thức ấy. Vì lý do này, Giáo hội chưa bao giờ xem nghệ thuật chỉ đơn thuần mang tính trang trí. Trái lại, đối với Giáo hội, nghệ thuật nuôi dưỡng thái độ nền tảng là lắng nghe, nhờ đó chúng ta có thể nhận biết những khát vọng và những vết thương của nhân loại, cơn khát của chúng ta đối với cái đẹp, công lý và hòa bình, cũng như cuộc tìm kiếm ý nghĩa của chúng ta.
Chúng ta đang sống trong thời đại của các công cụ tìm kiếm, những thứ cung cấp cho chúng ta hàng ngàn câu trả lời tức thì. Tuy nhiên, cho dù mạnh mẽ đến đâu, chúng cũng chỉ trả lại những gì đã tồn tại và có xu hướng cung cấp cho chúng ta những gì chúng ta vốn đã muốn. Trong thời đại công nghệ và chủ nghĩa tiêu thụ, mối nguy hiểm lớn không chỉ là sự kiểm duyệt, mà còn là sự đồng nhất hóa; và không đơn thuần là sự im lặng bị áp đặt, nhưng là tiếng ồn ào khiến chúng ta không thể lắng nghe. Nghệ thuật là một dạng “công cụ tìm kiếm” khác. Nghệ thuật không tiến hành bằng cách lập chỉ mục mà bằng sự truy vấn. Quả thật, sự truy vấn của nghệ thuật là một sự chú tâm sâu sắc, không thỏa mãn chỉ với tổng số của các dữ kiện, bởi nghệ thuật không bao giờ ngừng đào sâu hơn để tìm kiếm sợi dây liên kết chúng. Nghệ thuật của anh chị em, khi chống lại sự đồng nhất hóa, khi thu hút ánh nhìn của chúng ta, khi buộc chúng ta phải dừng lại trước những gì không thể bị tiêu thụ, trở thành một hình thức tái sinh văn hóa và tinh thần.
Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã nói những lời vẫn còn là một dấu mốc trong mối tương quan giữa Giáo hội với các nghệ sĩ. Ngài nói: “Chúng tôi cần anh chị em. Sứ vụ của chúng tôi cần sự cộng tác của anh chị em. Bởi vì, như anh chị em biết, sứ vụ của chúng tôi là rao giảng và làm cho thế giới của tinh thần, của những gì vô hình, của những gì khôn tả, của Thiên Chúa, trở nên có thể tiếp cận và có thể hiểu được – hơn thế nữa, có sức truyền cảm hứng. Và trong nhiệm vụ này, nhiệm vụ diễn giải thế giới vô hình thành những hình thái có thể tiếp cận và có thể hiểu được, anh chị em là những bậc thầy” (Bài giảng trong Thánh lễ với các nghệ sĩ, ngày 07 tháng 5 năm 1964).
Về phần tôi, hôm nay tôi cũng nói với anh chị em: Giáo hội cần anh chị em. Điều này đặc biệt đúng trong thời đại trí tuệ nhân tạo, khi chúng ta cần phải cấp bách phân biệt nghệ thuật của con người với những gì được máy móc tạo ra. Có một sự khác biệt về hữu thể học (ontological difference) – thậm chí trước cả sự khác biệt về mỹ học – giữa nghệ thuật và những gì một cỗ máy có thể tạo ra thông qua sự tính toán thống kê dựa trên hàng triệu hình ảnh do những người khác sáng tạo. Các thuật toán thiếu tia sáng của con người, trong khi “nền văn hóa và nghệ thuật đích thực bảo tồn tia sáng này” (Thông điệp Magnifica Humanitas, số 122).
Vì tất cả những lý do đó, Giáo hội mong muốn làm mới lại liên minh với các nghệ sĩ và các tổ chức văn hóa; một sự liên minh nhằm bảo vệ những gì thuộc về con người. Như tôi đã có dịp nói trong chuyến thăm UNESCO gần đây của tôi, “Không thể thúc đẩy giáo dục, khoa học và văn hóa mà không đồng thời cải thiện đời sống của những người nam và người nữ đang dấn thân trong các hoạt động này” (Diễn văn tại UNESCO, Paris, ngày 25 tháng 9 năm 2026).
Các nghệ sĩ thân mến, những nhà phụ trách triển lãm thân mến, xin anh chị em biết rằng Giáo hội nhìn anh chị em với lòng quý trọng, biết ơn và hy vọng; rằng Giáo hội cần anh chị em, và mong muốn cùng bước đi với anh chị em, để cùng nhau chúng ta có thể bảo vệ sự cao cả của nhân tính đã được trao cho chúng ta. Xin Thiên Chúa chúc lành cho tất cả anh chị em và công việc của anh chị em! Cảm ơn anh chị em.
Chuyển ngữ từ: vatican.va
Nguồn: hdgmvietnam.com